مقدمه و تعریف
تاندونیت شانه به التهاب یا تحریک تاندون‌های عضلات روتاتور کاف و بورس مجاور آن (بورس ساب‌آکرومیال) اطلاق می‌شود. این عارضه یکی از شایع‌ترین دلایل درد و ناتوانی در ناحیه شانه است که در هر سن و جنسیتی ممکن است رخ دهد. تاندونیت اغلب نتیجه یک فرآیند تدریجی است که با پارگی‌های ریز و میکروسکوپی در تاندون آغاز می‌شود. اگر این آسیب‌های کوچک فرصت ترمیم کامل پیدا نکنند، به دلیل فعالیت‌های مکرر، به ویژه حرکات بالای سر (بالای ۹۰ درجه)، می‌توانند به پارگی‌های بزرگتر و حتی پارگی کامل تاندون منجر شوند.

پاتومکانیک آسیب: تمرکز بر عضله سوپرااسپیناتوس
در بین عضلات روتاتور کاف، عضله سوپرااسپیناتوس (فوق خاری) بیشتر از همه در معرض آسیب است. دلیل این امر، آناتومی خاص و عملکرد آن است:

  • این تاندون از زیر فضای کوراکو-آکرومیال (بین زائده آکرومیون و زائده کوراکوئید) عبور می‌کند. این فضا یک گذرگاه باریک است.

  • هنگام بالا بردن بازو، تاندون سوپرااسپیناتوس بین سر استخوان بازو و قوس کوراکو-آکرومیال تحت فشار (امپینجمنت) قرار می‌گیرد.

  • این فشارهای مکرر، به ویژه در حرکات بالای سر، باعث کاهش خون‌رسانی به ناحیه‌ای خاص از تاندون (نزدیک به اتصال آن به توبرکل بزرگ) می‌شود. این ناحیه "منطقه ایسکمیک یا کم‌خون" نامیده می‌شود که به دلیل فقدان عروق خونی کافی، بسیار مستعد پارگی و ترمیم ضعیف است.

علل و عوامل خطر

  • فعالیت‌های تکراری و بالای سر: مشاغلی مانند نقاشی، نجاری و ورزش‌هایی مانند تنیس، والیبال و شنا (کرال پشت و سر) از عوامل اصلی هستند.

  • ضربه مستقیم: زمین خوردن بر روی شانه یا وارد آمدن ضربه ناگهانی.

  • افزایش سن و تغییرات دژنراتیو: با افزایش سن، تاندون‌ها انعطاف‌پذیری و خون‌رسانی خود را از دست داده و مستعد پارگی‌های Degenerative می‌شوند.

  • وضعیت‌های بدنی نادرست (Poor Posture): وضعیت‌هایی مانند کیفوز (قوز پشت)، شانه‌های گرد شده و به جلو آمده، باعث تغییر در موقعیت استخوان کتف (اسکاپولا) و چرخش داخلی استخوان بازو می‌شوند. این تغییرات، فضای کوراکو-آکرومیال را تنگ‌تر کرده و فشار بر روی تاندون سوپرااسپیناتوس را افزایش می‌دهند.

  • اختلالات ساختاری: شکل استخوان آکرومیون (مثلاً نوع قلاب‌دار یا بزرگ) می‌تواند به طور مادرزادی باعث تنگی فضای زیرآکرومیال شود.

  • عدم تعادل عضلانی: ضعف عضلات روتاتور کاف و کتف در مقابل سفتی و قوی بودن عضلات سینه‌ای، منجر به بی‌ثباتی و افزایش خطر ایمپینجمنت می‌گردد.

علائم و تشخیص

  • درد: درد عمقی و مبهم در ناحیه شانه که اغلب به بازو تیر می‌کشد. درد معمولاً با فعالیت‌های بالای سر و شب‌ها (به ویژه هنگام خواب روی شانه مبتلا) تشدید می‌شود.

  • ضعف و محدودیت حرکتی: احساس ضعف در بلند کردن بازو یا انجام حرکات خاص.

  • حساسیت به لمس: در ناحیه زیر آکرومیون.

  • تست‌های تشخیصی: معاینه فیزیکی توسط پزشک یا فیزیوتراپیست (مانند تست‌های Neer، Hawkins برای ایمپینجمنت)، سونوگرافی برای مشاهده بافت نرم و MRI برای ارزیابی دقیق پارگی‌ها.

درمان فیزیوتراپی: یک رویکرد جامع

درمان فیزیوتراپی تاندونیت شانه، فراتر از کاهش درد موقت بوده و بر رفع علل زمینه‌ای متمرکز است.

۱. مدیریت فاز حاد:

  • کاهش درد و التهاب: استفاده از یخ‌درمانی (Cryotherapy)، الکتروتراپی (مانند TENS، اولتراسوند و لیزر کم‌توان).

  • استراحت نسبی: پرهیز از فعالیت‌های تحریک‌کننده. استفاده از تکنیک‌های بی‌حرکتی ملایم مانند قرار دادن دست در جیب یا استفاده از یک آویز دست (Sling) برای کوتاه‌مدت می‌تواند مفید باشد.

۲. تصحیح عوامل زمینه‌ساز:

  • اصلاح وضعیت بدنی (Postural Correction): آموزش تمرینات برای تقویت عضلات کمر و کشش عضلات سینه‌ای برای راست کردن پشت و بازگرداندن شانه‌ها به وضعیت طبیعی.

  • بازآموزی و تقویت عضلات روتاتور کاف و اسکاپولا: این هسته اصلی درمان است.

    • تقویت روتاتور کاف: تمرینات ایزومتریک و سپس مقاومتی با باندهای الاستیک برای عضلات سوپرااسپیناتوس، اینفرااسپیناتوس، ترس مینور و ساب‌اسکاپولاریس.

    • تقویت عضلات تثبیت‌کننده کتف: تمریناتی برای تقویت عضلات سراتوس قدامی و ذوزنقه‌ای تحتانی برای ایجاد یک پایه ثابت برای حرکت شانه.

  • بهبود انعطاف‌پذیری و دامنه حرکتی:

    • انجام حرکات کششی ملایم برای کپسول مفصلی شانه.

    • موبیلیزاسیون مفصل: در صورت وجود خشکی، فیزیوتراپیست از تکنیک‌های دستی برای بازیابی حرکت طبیعی مفصل استفاده می‌کند.

۳. بازگشت تدریجی به فعالیت و آموزش:

  • تمرینات عملکردی: شبیه‌سازی حرکات روزمره و ورزشی تحت نظارت.

  • آموزش مکانیک بدن: آموزش نحوه صحیح انجام فعالیت‌ها (مثلاً در حین کار یا ورزش) برای جلوگیری از عود آسیب.

  • بررسی سایر نواحی: همانطور که اشاره شد، معاینه کامل ناحیه گردن برای رد مشکلات رادیکولار (تحت فشار بودن ریشه عصب) و آگاهی از دلایل احشایی درد شانه (مانند مشکلات قلبی یا کبدی) بسیار حیاتی است و فیزیوتراپیست در صورت مشکوک بودن، بیمار را به پزشک ارجاع می‌دهد.

جمع‌بندی
درمان موفق تاندونیت شانه نیازمند یک برنامه فیزیوتراپی شخصی‌شده است که نه تنها بر کاهش علائم، بلکه بر تقویت ساختارهای حمایتی، اصلاح بیومکانیک معیوب و آموزش بیمار برای پیشگیری از عود بیماری متمرکز باشد.